Қазақстанда халықтың азық-түлікке жұмсайтын шығыны қарқынды өсіп келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша бір адамға шаққандағы орташа шығын 615,5 мың теңгеге жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13,9%-ға жоғары.
Алайда басты мәселе — шығын құрылымы. Қазіргі таңда барлық шығындардың 47,8%-ы азық-түлікке тиесілі. Бұл пандемия кезеңіндегі ең жоғары көрсеткіштерге жақын.
2025 жылы халық табысының 42,5%-ы тек тамаққа жұмсалған. Бұл табыстың өскенімен, оның нақты сатып алу қабілеті артпағанын көрсетеді.
Өңірлер арасындағы айырмашылық айқын. Жетісу облысында тұрғындар табысының 59,1%-ын азық-түлікке жұмсайды. Жамбыл облысында — 55,9%, Түркістан облысында — 52,9%. Бұл өңірлерде негізгі табыс тек күнделікті қажеттіліктерге жетеді.
Ірі қалаларда да жағдай оңай емес. Алматыда азық-түлікке жұмсалатын шығын табыстың 45,2%-ын құрайды, ал Астанада — 34,4%.
Шығын құрылымы да шектеулі. Барлық азық-түлік шығынының 34,4%-ы ет пен ет өнімдеріне тиесілі. Нан, жарма және сүт өнімдерімен бірге бұл көрсеткіш шамамен 60%-ға жетеді. Ал жеміс-жидек, көкөніс және балықтың үлесі төмен.
2026 жылдың ақпанында азық-түлік бағасы бір жыл ішінде 12,6%-ға өсті. Кей өңірлерде өсім бұдан да жоғары: мысалы, Ұлытау облысында — 16,2%.
Табыстың жартысына жуығы тамаққа жұмсалатын жағдай — экономиканың әлсіздігін көрсететін негізгі индикаторлардың бірі. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш әдетте 10–20% аралығында болады.
Бұл тенденция бірнеше мәселені көрсетеді:
- халықтың нақты табысы баяу өсуде;
- азық-түлік инфляциясы жоғары;
- тұтыну құрылымы әртараптандырылмаған.
Егер 2026 жылы баға өсімі жалғаса берсе, азық-түлікке жұмсалатын шығын 50%-дан асып кетуі мүмкін. Бұл халықтың өмір сапасының төмендеуіне және экономиканың ішкі сұранысының әлсіреуіне әкеледі.
