Вице-президент деген не?
Вице-президент — бұл президенттің орынбасары, яғни ұйымдарда, ірі компанияларда немесе кейбір елдерде мемлекет деңгейінде президенттен кейінгі екінші (кейде бірнешеуінің бірі) жоғары басшы лауазым.
Қарапайым тілмен айтқанда, президент белгілі бір себеппен жоқ болғанда немесе нақты бір бағытты бақылау қажет болғанда, жауапкершілік вице-президентке жүктеледі.
Атаудың мағынасы қайдан шыққан?
- Vice (латын тілінен) — орынбасар
- President — басшы, жетекші
- Осылайша, вице-президент — президенттің орынбасары деген мағынаны білдіреді.
Вице-президент қай салаларда болады?
1. Компаниялар мен корпорацияларда
Ірі ұйымдарда бірнеше вице-президент болуы мүмкін. Әдетте олар белгілі бір бағытқа жауап береді:
- қаржы жөніндегі вице-президент;
- стратегия жөніндегі вице-президент;
- операциялық қызмет жөніндегі вице-президент.
Университеттерде де осы жүйе кең тараған. Мысалы:
- академиялық мәселелер жөніндегі вице-президент;
- ғылым және инновация жөніндегі вице-президент;
- халықаралық байланыстар жөніндегі вице-президент.
Бұл лауазым иелері өз саласын дербес басқарады, бірақ президентке немесе CEO-ға тікелей бағынады.
2. Университеттерде
Басқару иерархиясы көбіне мынадай болады:
Президент → Вице-президент → Декандар.
Әр вице-президент белгілі бір бағытты (оқу үдерісі, ғылым, халықаралық саясат) үйлестіреді.
3. Мемлекеттік басқаруда
Кейбір елдерде, әсіресе АҚШ пен Латын Америкасы мемлекеттерінде:
- вице-президент — президенттен кейінгі екінші тұлға;
- президент қызметінен мерзімінен бұрын кеткен жағдайда, оның орнын басады;
- мемлекеттік басқаруда тұрақтылықты қамтамасыз ететін маңызды институт саналады.
Осы уақытқа дейін Қазақстанда мемлекеттік деңгейде вице-президент лауазымы болған жоқ. Алайда бұл институтты енгізу жөніндегі бастамалар қоғам назарын өзіне аударып отыр.
Қысқаша салыстыру
- Президент — мемлекеттің немесе ұйымның ең жоғарғы басшысы
- Вице-президент — президенттің орынбасары
- Директор / декан — белгілі бір сала немесе бөлім басшысы
Қорытынды
Вице-президент институты басқару жүйесінде жауапкершілікті нақты бөліп, шешім қабылдау үдерісін тұрақтандыруға бағытталған. Сондықтан бұл лауазымның енгізілуі — жай атау емес, мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңіне өту белгісі ретінде қарастырылады.
Айта кетейік, Президент Тоқаев Қазақстанда вице-президент қызметі пайда болатыны туралы айтты.
