1. Қазақстан – әлемдегі ең ірі құрлықішілік мемлекет
Қазақстанның дүниежүзілік мұхитқа тікелей шығатын жолы жоқ. Ел аумағы шамамен 2,7 млн шаршы шақырымды құрайды.
Осы көрсеткіш Қазақстанды әлемдегі аумағы бойынша тоғызыншы мемлекетке, ал теңізге тікелей шығатын жолы жоқ елдердің арасында ең ірісіне айналдырады.
Қазақстанның батысында Каспий теңізі орналасқан. Каспий атауында «теңіз» болғанымен, географиялық тұрғыдан ол дүниежүзіндегі ең ірі тұйық су айдыны саналады. Оның жағалауындағы бес мемлекеттің бірі де – Қазақстан.
2. Алғашқы жасанды жер серігі Қазақстаннан ұшырылды
Қазақстан аумағындағы Байқоңыр ғарыш айлағы адамзаттың ғарышты игеру тарихында ерекше орын алады.
1957 жылғы 4 қазанда Байқоңырдан «Спутник-1» ұшырылып, ол адамзат тарихындағы алғашқы жасанды Жер серігі болды.
Ал 1961 жылғы 12 сәуірде Юрий Гагарин «Восток-1» кемесімен ғарышқа ұшып, Жер орбитасына шыққан алғашқы адам атанды.
Осылайша Қазақстан аумағы адамзаттың ғарыш дәуірі басталған тарихи орындардың біріне айналды.
3. Алматының жабайы алмасы әлемдегі алма сорттарының тарихымен байланысты
Қазақстанның оңтүстік-шығысы жабайы алманың маңызды шығу орталықтарының бірі саналады.
Әсіресе Сиверс алмасы (Malus sieversii) ғалымдардың назарында. Оның жабайы популяциялары Іле Алатауы мен Тянь-Шань өңірлерінде кездеседі.
Зерттеушілер Сиверс алмасының қазіргі мәдени алманың генетикалық шығу тегінде маңызды рөл атқаратынын анықтаған. Сондықтан Алматы атауының алмаға қатысты қалыптасуы кездейсоқ емес.
4. Қызғалдақтардың ондаған жабайы түрі Қазақстанда өседі
Қазақстанды тек қызғалдақтарды жақсы көретін ел ретінде емес, олардың табиғи таралу аймақтарының бірі ретінде де атауға болады.
Ел аумағында қызғалдақтың ондаған жабайы түрі кездеседі. Олардың арасында Қазақстанның эндемик түрлері де бар.
Көктем мезгілінде дала мен тау бөктерлерінде жабайы қызғалдақтар гүлдейді. Кейбір түрлері сирек кездесетіндіктен, оларды жұлуға және табиғи ортадан алып кетуге болмайды.
5. Қорғалжын даласында қоқиқаздар мекендейді
Астанадан аса алыс емес жерде орналасқан Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығы ерекше табиғи экожүйесімен танымал.
Қорықтағы Теңіз–Қорғалжын көлдер жүйесі көптеген су құстары үшін маңызды мекен болып саналады. Соның ішінде қызғылт қоқиқаздар ерекше назар аударады.
Қоқиқаздардың бұл өңірге ұя салуы Қазақстанның солтүстік даласында тропикалық аймақтарға тән болып көрінетін құстардың кездесуін табиғаттың ерекше құбылығына айналдырады.
6. Қазақстан уран өндіруден әлемдегі көшбасшылардың бірі
Қазақстан минералдық ресурстарға бай мемлекеттердің қатарында. Соның ішінде уран өндірісінің орны ерекше.
Ел бірнеше жыл қатарынан әлемдегі ең ірі уран өндіруші мемлекет болып келеді. Қазақстандағы кен орындарының едәуір бөлігі жерасты ұңғымалық шаймалау әдісі арқылы игеріледі.
Бұл әдісте уранды жер астындағы кен қабатынан арнайы ерітінді арқылы бөліп алады. Сондықтан Қазақстанның уран өндірісіндегі технологиялық тәжірибесі де халықаралық деңгейде маңызды.
7. Қазақстанда шөлдің ішінде «Әншіқұм» бар
Алматы облысындағы Алтын-Емел ұлттық паркінде орналасқан Әншіқұм – Қазақстандағы ең танымал табиғи нысандардың бірі.
Оның ерекшелігі – құм қозғалған кезде немесе белгілі бір жағдайларда төмен жиілікті дыбыс шығаратыны. Осыған байланысты халық арасында ол «Әншіқұм» деп аталып кеткен.
Құмның дыбыс шығаруына оның түйіршіктерінің қозғалысы, ылғалдылық, жел және құмның физикалық қасиеттері сияқты бірнеше фактор әсер етеді.
Қазақстанның табиғи ерекшеліктері оның көлемімен ғана өлшенбейді. Ел аумағында ғарыш тарихына қатысты нысандардан бастап, жабайы алма мен қызғалдақтардың табиғи ортасына, сирек құстар мекендейтін көлдер мен ерекше құмды алқаптарға дейін көптеген бірегей нысан бар. Кейде әлемге танымал дүниелердің дәл Қазақстанда орналасқанын немесе олардың тарихы осы елмен байланысты екенін көпшілік біле бермейді.
