Қазақстанда зейнетақы жинақтарын басқару жүйесіне қатысты ауқымды реформа әзірленіп жатыр. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, өзгеріс зейнетақы ақшасының кірістілігіне және инвестициялау тәсіліне әсер етуі мүмкін.
Жоспарға сәйкес, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының бір бөлігі кәсіби басқарушы компанияларға беріледі. Яғни азаматтардың зейнетке деп жинақтаған қаржысының бір бөлігін арнайы компаниялар инвестициялап, табыс табуға ұмтылады.
«Біз негізгі басқарушы ретінде портфельдерді бөлеміз. Конкурс негізінде стратегиясын, мүмкіндігін көрсеткен ең мықты, қаржылық тұрғыдан орнықты кәсіби басқарушы топтарды, яғни өзіміздің жергілікті компанияларды шақырамыз. Соларға активтердің белгілі бір көлемі сенімгерлік басқаруға беріледі», – деді Тимур Сүлейменов.
Оның айтуынша, зейнетақы қорында ұзақ мерзімді «ұзақ» ақша көп, оны ұзақ уақытқа инвестициялауға болады. Қазір бұл мүмкіндік толық көлемде пайдаланылып отырған жоқ. Сондықтан басқару қағидалары жаңартылмаса, бағалы қағаздар нарығы да, зейнеткерлердің жинақтарының кірістілігі де айтарлықтай өспейді.
2013 жылдан бері ЕНПФ активтерін Ұлттық банк басқарып келеді. Бірнеше жыл бұрын салымшыларға жинақтарының 50 пайызына дейін жеке басқарушы компанияларға беру мүмкіндігі де ұсынылған. Алайда бұл тетік кең қолданыс таппаған, қазір олардың басқаруындағы қаражат көлемі шамамен 120–130 миллиард теңге.
Тимур Сүлейменов салымшылардың өздері басқарушыны таңдау құқығы сақталатынын айтты. Ал ЕНПФ қарауында қалатын ақша үшін басқарушы компаниялар конкурс арқылы іріктелмек. Олардың жұмысы тұрақты бағаланып отырады: табыстылығы жоғары компания портфельді сақтап қалады, ал нәтижесі төмен болса, Ұлттық банк қаражатты басқа басқарушыға бере алады.
Төрағаның сөзінше, мұндай тәсіл Ұлттық қор активтерін басқаруда да қолданылып келеді. Жаңа жүйені кезең-кезеңімен енгізу жоспарланған: бағдарламаны 2026 жылдың соңына дейін бекітіп, кейін қажетті заңнамалық өзгерістер әзірленеді. Жүйені 2027 жылдың соңына қарай іске қосу көзделіп отыр.
Қазір зейнетақы ақшасы негізінен бір ғана стратегиямен инвестицияланып келеді, салымшының жасы ескерілмейді. Болашақта бұл тәсіл өзгермек: жастардың жинақтары кірісі жоғары болуы мүмкін, бірақ тәуекелі де көбірек құралдарға салынбақ, ал зейнет жасына жақындаған сайын қаражат анағұрлым сақтықпен, өтімді әрі сенімді активтерге бағытталмақ. Нақты жас топтары мен ережелер әзірге белгіленген жоқ.
