Неге бәрі «травма» деп кетті?
Психология бұрын тек мамандар кабинетінде айтылатын сала еді. Қазір ақпарат ашық: подкаст, кітап, курс, блогер – бәрі психологиялық сауаттылықты арттырып жатыр. Адамдар өз сезімін тануды, эмоциясын атауды үйренді. Бұрын «тәрбие солай болды», «әке қатал болуы керек» деп қабылданған дүниелер енді қайта қаралып жатыр.
Мысалы, баланы үнемі қорқытып өсіру, салыстыру, ұрып-соғу, мазақ ету – мұның бәрі мінезге, өзін-өзі бағалауға, болашақ қарым-қатынастарға әсер ететіні ғылыми дәлелденген. Яғни травма – ойдан шығарылған тренд емес, психологиялық шындық.
Үлкен буын неге қарсы?
Көп ата-ана мен аға буын өкілдері бір нәрсені айтады:
«Бізді ешкім аялап өсірген жоқ. Сонда да адам болдық».
Олардың уәжі – «травма» дегенді желеу етіп, балалар жауапкершіліктен қашып, ата-ананы кінәлай береді.
Бұл пікірдің де түбінде шындық бар. Кей жағдайда адам кез келген қиындықты «травмам бар» деп ақтауға бейім. Ал шын мәнінде, психологиялық жарақат – диагноз емес, ол жұмыс істеуді қажет ететін ішкі процесс. Травманы түсіну – өзіңді ақтау емес, жауапкершілікті күшейту.
Шын травма мен жай қолайсыздықтың айырмасы
Кез келген реніш – травма емес.
Кез келген қатал сөз – өмірлік жара емес.
Травма – адамның психикасында терең із қалдыратын, ұзақ мерзімді салдары бар күй. Ол:
- тұрақты қорқыныш,
- өзін кінәлау,
- эмоцияны басу,
- сенімсіздік,
- агрессия не толық жабылу
- түрінде көрінуі мүмкін.
Ал кейбір нәрсе жай ғана өсу процесіндегі қиындық болуы ықтимал. Әр ауыр сезімді «травма» деп атау ұғымның салмағын жеңілдетіп жібереді.
Баланы «басқа шығару» ма, әлде сау шекара ма?
Жаңа буын ата-аналары баланы ұрмай, ұрыспай, түсіндіру арқылы тәрбиелеуге тырысады. Үлкендер мұны «еркелету» деп қабылдайды. Бірақ шекарасыз мейірім де, мейірімсіз тәртіп те – теңгерімсіз.
Сау тәрбие дегеніміз:
- баланың эмоциясын мойындау,
- бірақ мінез-құлқына жауапкершілік жүктеу,
- «сен жамансың» демей, «бұл әрекет дұрыс емес» деп айту.
Бұл – травма жасамау, бірақ баланы «бастан шығару» емес.
Қорытынды
«Травма» – тренд қана емес. Ол – бұрын айтылмаған шындықтың дауысы. Бірақ оны сәнге айналдырып, әр қиындықты психологиялық жараға теңеу де дұрыс емес.
Ең маңыздысы – кінә іздеу емес, түсіну.
Ата-ананы қаралау емес, ұрпақтар арасындағы диалог құру.
Өткенді жоққа шығару емес, оны саналы түрде қайта өңдеу.
Қоғам қазір эмоциялық сауаттылық кезеңінен өтіп жатыр. Бұл – әлсіздік емес, жетілу процесі. Бірақ кез келген үрдіс сияқты, мұнда да тепе-теңдік қажет.
