Түн – мидың «шулы режимнен» шығатын уақыты
Күндіз ми үнемі сыртқы ақпаратты өңдеумен әлек: әңгіме, хабарлама, жұмыс, әлеуметтік желі, міндеттер. Бұл кезде мидың «жылдам режимі» іске қосылады. Ал түнде сыртқы тітіркендіргіштер азайғанда, ми терең ойға жауапты бөлімдерді белсендіріп, өзіндік талдауға көшеді.
Ғалымдар мұны Default Mode Network деп атайды. Бұл – адам тыныш отырғанда немесе ештеңе істемей жатқанда іске қосылатын ойлау жүйесі. Дәл осы жүйе өткенді саралап, болашақты болжайды.
Эмоция түнде күштірек сезіледі
Түнгі уақытта шаршау деңгейі жоғары болады. Ал шаршаған ми эмоцияны сүзгіден өткізе алмайды. Сол себепті күндіз жеңіл қабылданған нәрсе түнде ауыр сезілуі мүмкін.
- Кішкентай өкпе – үлкен ренішке айналады
- Ұсақ мәселе – өмірлік дағдарыс сияқты көрінеді
- Күмән – қорқынышқа ұласады
Сондықтан түнде қабылданған шешімдердің көбі таңертең басқаша көрінеді.
Түн – шынайы өзіңмен қалатын уақыт
Күндіз біз рөл ойнаймыз: қызметкер, ата-ана, жұбай, қоғам мүшесі. Ал түнде сол рөлдер уақытша өшеді. Адам өзімен-өзі ғана қалады. Сол кезде:
- Ар-ұждан оянады
- Шынайы қалаулар мен қорқыныштар бетке шығады
- Жасырын армандар мен өкініштер ойға келеді
Бұл — психологиялық тұрғыдан табиғи құбылыс.
Ұйқы гормондары ойды тереңдетеді
Түнде мелатонин гормоны бөлінеді. Ол ұйқыны ғана емес, ойлау ырғағын да баяулатады. Баяу ойлау кезінде адам бір мәселені үстірт емес, тереңінен сезінеді. Сондықтан түнде философиялық, өмірлік сұрақтар жиі мазалайды.
Бұл қауіпті ме?
Егер түнгі ойлар:
- Ұйқыны үнемі бұзса
- Үрей мен қорқыныш тудырса
- Өзіңді кінәлауға итермелесе
онда бұл жүйкенің шамадан тыс шаршағанының белгісі болуы мүмкін. Мұндайда күндізгі режимді реттеу, ақпаратты азайту, ұйқы гигиенасын сақтау маңызды.
Түнгі ойлармен қалай дұрыс жұмыс істеу керек?
- Маңызды ойларды жазып қою – миға «мен сені ұмытпаймын» деген белгі береді
- Өзіңе шешім қабылдауды таңертеңге қалдыру
- Ұйықтар алдында телефонды ертерек қою
- Түнгі ойды шындық емес, шаршаудың әсері ретінде қабылдау
Қорытынды
Түнде ойға бату – әлсіздік емес. Бұл адамның ойлай алатын, сезе алатын тірі жан екенінің белгісі. Бірақ түн – мәселе шешетін емес, оны байқап, түсінетін уақыт. Ал шешімді таңертең қабылдаған дұрыс.
