Әлемде алтын арзандады, Қазақстанда неге қымбат?

31 тамызда спот алтынның бағасы 0,1%-ға төмендеп, бір салмағы 4 448,19 долларды құрады. Бұған АҚШ Федералдық резерв жүйесінің пайыздық мөлшерлемені көтеруі мүмкін деген болжамдардың күшеюі себеп болды.

Алайда алтынның бір күндік немесе бірнеше күндік арзандауы оның жалпы айлық өсімін жоққа шығармайды. Reuters мәліметінше, тамыз айының қорытындысында алтын бағасы 10%-дан астам өсім көрсетуі мүмкін. Яғни қазіргі төмендеу - ұзақмерзімді өсімнен кейінгі нарықтық түзетулердің бірі болуы ықтимал.

фото: Reuters

Ал Қазақстанда жағдай қандай?

Қазақстанда алтынның ресми есептік бағасы әлемдік котировкалармен бірге теңгенің айырбас бағамына да байланысты.

Ұлттық банктің дерегінде тамыз айының басында бір грамм алтынның бағасы 61 699,90 теңге болған. Кейін ай ішінде көрсеткіш айтарлықтай өсті.

Бұл жерде маңызды мәселе бар: әлемдік нарықтағы алтын бағасы доллармен белгіленеді, ал Қазақстанда оны теңгемен есептейміз. Сондықтан халықаралық нарықта алтын арзандаса да, оның Қазақстандағы теңгелік бағасы дәл сондай мөлшерде төмендеуі міндетті емес.

Мысалы, алтын бағасына екі негізгі фактор қатар әсер етеді: халықаралық алтын котировкасы және доллардың теңгеге шаққандағы бағамы. Егер әлемде алтын арзандағанымен, теңге әлсіресе, Қазақстандағы алтын бағасының төмендеуі баяу болуы немесе мүлде байқалмауы мүмкін.

Неге әлемдегі баға Қазақстанға бірден әсер етпейді?

Алтынның әлемдік бағасы негізінен доллармен есептеледі. Сондықтан Қазақстандағы бағаны қарастырғанда тек Нью-Йорк немесе Лондон нарығындағы котировканы емес, валюта бағамын да ескеру қажет.

Бұдан бөлек, Ұлттық банктің жариялайтын 1 грамм алтынның есептік бағасы мен банктердегі алтын құймаларының нақты сату бағасы бірдей емес. Құйма бағасына банктің сатып алу-сату маржасы және басқа да нарықтық факторлар әсер етеді.

Сондықтан «әлемде алтын 3%-ға арзандады, демек Қазақстанда да алтын дәл 3%-ға арзандауы керек» деген тікелей байланыс жоқ.

Алтынның қымбаттауына не әсер етті?

2026 жылдың тамызында алтынның өсуіне бірнеше фактор ықпал етті. Соның ішінде геосаяси тәуекелдер, инвесторлардың қауіпсіз активтерге сұранысы және АҚШ-тағы ақша-несие саясатына қатысты белгісіздік бар.

Бірақ тамыздың соңында жағдай өзгерді. Федералдық резерв басшысы Кевин Уорштың инфляцияны 2%-дық мақсатқа түсіру үшін қатаң саясат қажет болуы мүмкін деген мәлімдемесінен кейін АҚШ-та мөлшерлемені көтеру ықтималдығы артты. Бұл доллар мен АҚШ мемлекеттік облигацияларының тартымдылығын күшейтіп, алтынға қысым жасады.

Сонымен бірге АҚШ пен Иран арасындағы шиеленістің қайта күшеюі мұнай бағасын көтеріп, инфляциялық қысымға қатысты алаңдаушылықты арттырды. Бұл жағдай да ФРЖ шешіміне қатысты нарық болжамдарына әсер етіп отыр.

Енді алтын бағасы не болады?

Алдағы бағыт көбіне АҚШ-тың экономикалық көрсеткіштеріне байланысты болады. Нарық қазір еңбек нарығы мен инфляция туралы жаңа мәліметтерді күтуде. Егер америкалық экономика әлсіреп, ФРЖ мөлшерлемені көтеруден бас тартса, алтынға сұраныс қайта өсуі мүмкін.

Ал инфляция жоғары болып, ФРЖ қатаң ақша-несие саясатын жалғастырса, алтынға қысым сақталуы ықтимал.

Қазақстан үшін де негізгі мәселе осы екі фактордың үйлесімінде: әлемдік алтын бағасы және теңгенің доллар алдындағы бағамы. Сондықтан әлемдік нарықтағы қазіргі арзандауды Қазақстанда алтын бағасы міндетті түрде күрт төмендейді деп қабылдауға болмайды. Керісінше, алдағы күндері халықаралық котировканың өзгеруімен қатар теңге бағамын да бақылау маңызды.

Әлемде алтын уақытша арзандағанымен, оның жалпы бағасы әлі де тарихи жоғары деңгейлердің маңында тұр. Қазақстандағы жағдайды бағалау үшін халықаралық нарықтағы алтын бағасын ғана емес, доллар/теңге бағамын және ішкі нарықтағы сатып алу-сату айырмасын бірге қарау қажет