Еуропада газ қымбаттап, жоғары баға кемі келесі жазға дейін сақталуы мүмкін

Еуропада жылыту маусымы басталған сәтте газ бағасы бір мегаватт-сағат үшін 100 еуродан асып, дабыл деңгейіне жетті. Бұл былтырғыдан үш есе жоғары көрсеткіш және 2022 жылдан бергі ең күрделі қыс болуы мүмкін деген қауіп тудырып отыр.

Бағаның күрт көтерілуіне Таяу Шығыстағы соғыс әсер етті. Сарапшылар қақтығыс бірден тоқтаған күннің өзінде, еуропалықтар келесі қыста да жарық пен жылуға артық төлеуге мәжбүр болатынын айтады.

Еуроодақтың энергетикалық агенттігі ACER есептеуінше, Ирандағы соғыс салдарынан Еуропа биыл бұрынғы көлемдегі газ үшін қосымша 33 млрд еуроға дейін артық шығынданған. Ал қыс әлі басталған жоқ.

Wood Mackenzie компаниясының Еуропадағы газ нарығы бойынша бас сарапшысы Том Марзек-Мансердің айтуынша, қақтығыс жылдың соңына дейін аяқталса да, газ бағасы төмендемейді. Оның сөзінше, баға өсуін жалғастыра береді.

Еуроодақта газ жыл бойы электр станцияларында, өнеркәсіпте және тыңайтқыш пен химия өндірісінде қолданылады, ал қыста ең көп жылуға жұмсалады. Сондықтан қарашадан наурызға дейін баға әдетте жоғары болады, ал ЕО жерасты қоймаларындағы қорларға сүйенеді.

Бұл жолы соғыстан кейінгі жоғары баға салдарынан қоймалар тек 75 пайызға толды. Қазір онда 80 млрд текше метрден аз газ бар. Салыстыру үшін, алдыңғы екі қыс ішінде ЕО қордан 60–66 млрд текше метр газ жұмсаған.

Тіпті алдағы қыс жұмсақ өтсе де, көктемге қарай қоймалар қайта төмендейді. Сол кезде Еуропаға келесі жазда әдеттегіден көбірек газ жинауға тура келеді. OIES-тегі Джек Шарплстың есебінше, қоймаларды биылғыдай 80 пайызға толтыру үшін қосымша 10 млрд текше метр, ал Еурокомиссия талап еткен 90 пайыз деңгейіне жеткізу үшін 20 млрд текше метр газ қажет болады.

Осының бәрі келесі жазда да бағаның жоғары қалуына әкеліп, ЕО үшін кемі тағы бір жыл бойы жарық пен жылуға кететін шығынды өсіреді. Мұндай жағдай 2022–23 жылғы қыста, Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін Еуропаға газ беруді тоқтатқан кезде де болған.

Eurasia Group ұйымының жаһандық энергетика жөніндегі аға сарапшысы Хеннинг Глойстайн да жағдайдың қайтадан қайталанып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, экономика тағы бір-екі жыл бойы жоғары газ бағасының қысымын сезінеді.

Еуропа алдағы қыста газ тапшылығын жабу үшін сұйытылған табиғи газды көбірек сатып алуға мәжбүр болады. Алайда Персид шығанағындағы соғыс салдарынан нарықта газ жетіспей отыр, өйткені Катар тығырыққа тірелген.

ACER дерегінше, соғысқа дейін Катар әлемдік сұйытылған газ нарығының 20 пайызын қамтамасыз еткен. Ормуз бұғазындағы блокада шамамен 50 млрд текше метр тапшылыққа алып келді. Дегенмен басқа елдер сұйылту қуатын арттырғандықтан, жеткізілім 36 млрд текше метрге көбейген. Ең көп пайда көргендер — АҚШ, Канада және Ресей.

Халықаралық энергетика агенттігі де газ жеткізілімі ұлғайғанымен, Ормуздағы блокада шешілмейінше импорттаушылар жеңілдік сезінбейтінін ескертеді. Агенттік болжамынша, биыл қыста әлемдік сұйытылған газ ұсынысы өткен жылмен салыстырғанда 10–25 млрд текше метрге төмендеуі мүмкін.

Сондықтан бағалар кемінде 2027 жылдың жазына дейін жоғары болып қалуы ықтимал. Алайда сарапшылар ауа райы жұмсақ болып, жел мен жауын-шашын көбейсе, Еуропа газ тұтынуын азайтып, осы қысты жеткізілім үзіліссіз еңсере алады деп отыр.