2001 жылғы 11 қыркүйекте «Әл-Каида» ұйымының мүшелері төрт жолаушылар ұшағын басып алып, олардың екеуін Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының қос мұнарасына, үшіншісін Пентагонға бағыттады. Төртінші ұшақ Пенсильвания штатындағы алаңға құлады. Шабуыл салдарынан 2 977 адам қаза тапты.
Шабуылдар небәрі бірнеше сағат ішінде жүзеге асқанымен, оның салдары ондаған жылға созылды. АҚШ-та ұлттық қауіпсіздік жүйесі қайта құрылып, терроризммен күрес мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының біріне айналды. Кейін Ауғанстан мен Ирактағы ұзақ мерзімді әскери операциялар басталып, АҚШ-тың сыртқы саясаты мен халықаралық қауіпсіздік жүйесіне үлкен өзгерістер әкелді.
Әлемдік қауіпсіздік қалай өзгерді?
11 қыркүйектен кейін АҚШ-та әуежайлардағы қауіпсіздік шаралары күшейтіліп, шекаралық бақылау мен барлау жүйелері қайта қаралды. Елде Ұлттық қауіпсіздік департаменті құрылып, терроризм қаупінің алдын алу үшін жаңа тетіктер енгізілді. Бұл өзгерістер кейін басқа мемлекеттердің де қауіпсіздік саясатына әсер етті.
Алайда «терроризмге қарсы соғыстың» салдары тек қауіпсіздік саласымен шектелмеді. Ауғанстан мен Ирактағы соғыстар АҚШ-тың мыңдаған әскери қызметкерінің қаза болуына және орасан зор қаржылық шығындарға әкелді. Сонымен қатар ұзаққа созылған әскери қақтығыстар Таяу Шығыстағы саяси жағдайға әсер етіп, кейінгі экстремистік қозғалыстардың күшеюіне ықпал еткен факторлардың бірі ретінде бағаланады.
Қайғылы оқиғаның салдары әлі де сезіледі
25 жыл өтсе де, 11 қыркүйектің салдары толық аяқталған жоқ. Шабуыл кезінде құтқару жұмыстарына қатысқан адамдардың бір бөлігі кейін улы шаң мен басқа да зиянды заттардың әсерінен түрлі ауруларға шалдықты. Reuters мәліметінше, 9/11 оқиғасынан кейінгі денсаулық проблемалары алғашқы шабуыл құрбандарынан бөлек, алғашқы әрекет етушілер арасында да өлімге себеп болып келеді.
Биыл АҚШ-та шабуылдың 25 жылдығына арналған еске алу шаралары өтіп жатыр. Нью-Йорктегі Ground Zero аумағында құрбандардың есімдері қайта оқылып, елдің әр түкпірінде еске алу рәсімдері ұйымдастырылды.
Қазір 2001 жылғы оқиғаны өз көзімен көрген ұрпақтың қатары азайып, 11 қыркүйекті тарихтан ғана білетін жастар көбейіп келеді. Соған қарамастан, бұл күн АҚШ үшін ғана емес, бүкіл әлемнің қауіпсіздік, халықаралық саясат және терроризмге көзқарасын өзгерткен тарихи оқиға ретінде қалды.
