Өткен жылдың қыркүйегінде басып алынған Батыс жағалаудағы бір қоныста өткен рәсімде Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху ұстанымын ашық айтты. Ол: «Біз Палестина мемлекеті болмайды деген уәдемізді орындаймыз. Бұл жер бізге тиесілі», — деді.
Сол кезде ол Иерусалимнің шығысындағы, Е1 деп аталатын аумақтағы қонысты кеңейту туралы келісімге қол қойған еді. Соңғы күндері осы стратегиялық маңызы бар жерде шамамен 1 200 қоныс үйін салуға тендер жариялануы кең тараған сынға ұшырады.
Халықаралық құқық бойынша барлық қоныс заңсыз саналады. Соған қарамастан, әлемдік қысымға байланысты Израиль бұл аумақта құрылыс жүргізу жоспарларын ондаған жыл бойы кейінге шегеріп келген.
БҰҰ Бас хатшысы бұл жоспарлар болашақ Палестина мемлекеті үшін «өмірлік қауіп» төндіретінін айтты. Ал Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия және Канада бірлескен мәлімдемесінде бастаманы «қолайсыз» деп атап, оның Батыс жағалауды бөлшектеп жіберетінін ескертті. Еуропалық Одақ та осы ұстанымды қолдады.
Палестина автономиясының президенті Махмуд Аббас бұл мәлімдемелерді құптап, қол қойған елдерді Е1 жоспарын іске асыруды тоқтатуға бағытталған «нақты шаралар қабылдауға» шақырды.
Газа және Голан жоталарымен бірге Батыс жағалау 1967 жылғы соғыс кезінде араб мемлекеттері коалициясынан басып алынған. Содан бері Израиль бұл аумақты бақылауда ұстап келеді. 1967 жылдан бері Израиль ол жерде шамамен 160 қоныс салып, 700 000 еврейдің тұратын елді мекендерін қалыптастырды.
Алайда 2022 жылдан бері қоныс салу қарқыны едәуір жеделдеді. Сол жылы Нетаньяху оңшыл, қонысшыларды қолдайтын коалицияның басында қайта билікке келген болатын. Бұл үрдіс Газа соғысы басталғаннан кейін, яғни Хамастың 2023 жылғы 7 қазандағы Израильге шабуылынан соң одан әрі күшейді.
Мысал ретінде Батыс жағалаудың солтүстік-батысындағы Цофим қонысын келтіруге болады. BBC Verify спутниктік суреттерге жасаған талдауы 2022 жылдан бері мұнда шамамен 185 жаңа ғимарат салынғанын көрсетті. Сондай-ақ Кохав Хашахар маңында да қоныс бірнеше бағытта ұлғайып, айналасындағы жерлерде жолдар, үйлер және жаңа қонысшылар бекеті пайда болған.
1990-жылдардан бері жүздеген қонысшылар бекеті пайда болды, олардың көбі Израиль заңына да, халықаралық құқыққа да қайшы саналады. Бұлардың ондағаны кейін үкімет шешімімен кері күшке ие болып заңдастырылды.
Ең даулы жобалардың бірі — Е1 аумағындағы құрылыс. Егер ол іске асса, Батыс жағалау іс жүзінде екіге бөлініп, Шығыс Иерусалим аумақтың қалған бөлігінен оқшаулануы мүмкін. Жобаға қарсы тарап бұл Палестина мемлекетінің құрылуын іс жүзінде мүмкін емес етеді деп есептейді, өйткені ол Батыс жағалаудың солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы байланысты үзіп, Рамалла, Шығыс Иерусалим және Бетлехемді жалғайтын тұтас қалалық аймақтың дамуына кедергі келтіреді.
