Қазақстандықтарға қатысты 15 млн адамның дерегі сыртқа шыққаны туралы ақпарат әлеуметтік желіде тараған еді. Кейін бұл оқиға цифрлық жалған ақпараттың қалай пайда болып, көпшілікке қалай жылдам жететінін көрсететін мысал ретінде халықаралық фактчекинг қауымдастығының назарын аударды.
Халықаралық фактчекинг қауымдастығы GFCN Қазақстандағы дерек тарады деген резонансты ақпараттың таралу механизмін арнайы материалда талдады. Жарияланымға қазақстандық NoFake.kz фактчекерлерінің сараптамалық зерттеуі негіз болған.
Материалда мәселе тек «дерек шынымен тарады ма?» деген сұрақпен шектелмейді. Сарапшылар мұндай ақпараттың интернетте қалай пайда болатынына, оның не себепті тез тарайтынына және бастапқы дереккөздің қаншалықты маңызды екеніне назар аударады.
15 млн қазақстандықтың жеке дерегі жария болды деген мәлімдеме қоғамда бірден алаңдаушылық туғызған. Алайда мұндай жағдайда ақпаратты әлеуметтік желідегі жазбалар немесе бір-біріне сілтеме жасайтын жарияланымдар арқылы қабылдау жеткіліксіз. Ең алдымен бастапқы дереккөзді анықтап, айтылған мәліметтің дәлелін тексеру қажет.
NoFake.kz сарапшыларының талдауы да осы мәселеге бағытталған. Зерттеу журналистер мен редакцияларға дербес деректердің таралуы туралы хабарламаларды тексеруде қандай белгілерге назар аудару керегін түсіндіреді.
GFCN-нің бұл материалды халықаралық алаңда жариялауы қазақстандық фактчекингтің жергілікті ақпарат кеңістігімен ғана шектелмейтінін көрсетеді. Қазақстандағы нақты мысал арқылы цифрлық ортадағы жалған ақпараттың қалыптасуы мен таралу заңдылықтары халықаралық аудиторияға ұсынылды.
