Ұлттық және рухани құндылықтар – ұлт болмысының өзегі
Қазақ халқы үшін ұлттық және рухани құндылықтар – ұрпақ сабақтастығын сақтайтын, қоғамды біріктіретін басты тірек. Қазіргі жаһандану дәуірінде бұл құндылықтардың маңызы бұрынғыдан да арта түсті.
Ұлттық және рухани құндылықтар дегеніміз – адамның ішкі жан дүниесін байытып, мінез-құлқын қалыптастыратын асыл қасиеттер жиынтығы. Оларға мейірімділік, әділдік, адалдық, сыйластық пен бірлік секілді адамгершілік ұстанымдар жатады. Сонымен қатар туған тілге құрмет, салт-дәстүрді сақтау, мәдени мұра мен өнерді дәріптеу де осы ұғымның ажырамас бөлігі.
Бүгінгі таңда технологияның қарқынды дамуы мен ақпарат ағынының күшеюі қоғам өміріне үлкен өзгерістер әкелді. Алайда қандай жаңашылдық болмасын, адамзат үшін рухани құндылықтар әрдайым негізгі бағдар болып қала береді. Себебі олар адамды адам ететін, қоғамды ізгілікке бастайтын басты күш.
Қазақ халқы рухани негіз ретінде имандылыққа ерекше мән берген. Дін – тек сенім ғана емес, ол адамды тазалыққа, ізгілікке, сабыр мен мейірімге тәрбиелейтін рухани тірек. Ата-бабаларымыз осы құндылықтарды жүрекпен сезініп, кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдырған. Иман мен адамгершілік қағидалары қоғамдағы үйлесімділікті сақтауға ықпал етіп, адамдарды жаман әдеттерден сақтандырады.
Жалпы алғанда, әрбір қоғамның ғасырлар бойы қалыптасқан рухани және ұлттық негіздері болады. Олар тарихпен, тілмен, мәдениетпен және дәстүрмен тығыз байланысты. Дегенмен қазіргі уақытта материалдық құндылықтарға басымдық беріліп, рухани дүниеге жеткілікті көңіл бөлінбей жатқаны байқалады.
Шын мәнінде, материалдық игіліктер уақытша болса, рухани байлық – мәңгілік. Бірақ бұл екеуін бір-бірінен бөліп қарастыруға болмайды, себебі олар өзара толықтырып тұрады. Рухани құндылықтар адамның өмірлік ұстанымын айқындап, дұрыс жолды таңдауға көмектеседі.
Құндылықтарды бірнеше бағытқа бөлуге болады:
– адамгершілік-этикалық: адалдық, ар-намыс, мейірім, әділдік;
– ұлттық-мәдени: тіл, дәстүр, өнер, тарихи мұра;
– азаматтық: отансүйгіштік, жауапкершілік, елге қызмет ету;
– интеллектуалдық: білімге құштарлық, өзін-өзі дамыту, дүниетанымды кеңейту.
Осы құндылықтар адамның рухани дамуына негіз болып, қоғамдағы тұрақтылық пен бірлікті қамтамасыз етеді. Ал олардан алшақтау – әлеуметтік және мәдени әлсіреуге алып келуі мүмкін.
Сондықтан бүгінгі күні рухани құндылықтарды сақтау мен дамыту – әр отбасының, білім беру жүйесінің және жалпы қоғамның ортақ міндеті. Тек сонда ғана біз материалдық жетістіктермен қатар, рухани тұрғыдан да кемелденген, үйлесімді қоғам қалыптастыра аламыз.