Дәл осы көрсеткіштер әдетте жалақының өсіп жатқаны туралы сынды ақпараттарда пайдаланылады. Бірақ бұл өсім — тек номиналды көрсеткіш, нақты өмірде оның әсері басқаша көрінеді. Неге жалақы өссе де, тұрмыс жеңілдемейтіні туралы newsroom.kz саралап көрді.
1. Жалақы өсімі vs инфляция
Номиналды жалақы өсімі жылына 10–11% болса да, баға деңгейі де тез өсуде. Ұлттық статистика бюросының мәліметіне қарағанда, 2025 жылдың соңында инфляция 12.3% жетті — яғни тауар мен қызметтердің бағасы орта есеппен сол мөлшерде қымбаттады.
Бұдан бөлек, негізгі тұтыну тауарлары мен қызметтердің бағасы инфляциядан да жылдам өскен. Мысалы:
- ет пен сүт өнімдері бағасы 10–30%-ға дейін қымбаттаған,
- тұрмыстық техника мен электроника бағасы 20–30%-дан жоғары өсім көрсеткен.
Сол себепті жалақы өсімі инфляцияны толық «жұтып» жатыр — табыс артқанымен, халықтың сатып алу қабілеті артпайды.
2. Нақты табыс төмендеу фактісі
Кей статистика бойынша халықтың нақты табысы инфляция әсерінен төмендеді: 2025 жылдың II тоқсанында жалақының номиналды өсімі 9,8% болғанымен, баға өсімі оның өсімін жойып, сатып алу қабілеті 1,4% төмендеген.
Бұл дегеніміз, қарапайым отбасыларды есептегенде соңғы жылда тұтыну мүмкіндігі жалақы өсіміне қарағанда нашарлаған.
3. Орташа жалақының шынайы бейнесі
Статистикада орташа жалақы шамасы 400–450 мың теңге деп көрсетілгенімен, бұл сан барлық секторлар мен аймақтарды орта есеппен есептейді. Онда ең жоғары табысты салалар және ірі өңірлердің жоғары көрсеткіштері есепке кіреді.
Ал ең көп тараған жалақының медианалық мәні — яғни ең жиі кездесетін табыс — шамамен 300 000 теңгедеңгейінде. Бұл көрсеткіш халықтың көпшілігінің нақты жағдайын айнытпай көрсетеді.
Яғни көп адам ресми орташа жалақыдан әлдеқайда төмен табыс алады — бұл жалақы өсімі халықтың көп бөлігі үшін айтарлықтай өзгеріс әкелмейтінін түсіндіреді.
4. Аймақтар мен секторлар арасындағы айырмашылық
Жалақы өсімі әр өңірде әртүрлі. Мәселен, Маңғыстау, Ұлытау, Атырау сияқты өңірлерде орташа айлық табыс 500 000 теңгеден жоғары болса, басқа өңірлерде бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен. 
Секторлар бойынша да айырмашылық жойылмай отыр — кей салаларда (мысалы, коммуникация немесе тау-кен өнеркәсібі) жалақы жылдам өссе, ауыл шаруашылығы мен қызмет көрсету саласында ол тым баяу өседі.
5. Неге халық «тұрмыс жеңілдеді» деп сезбейді?
Экономисттердің пікірінше, бірнеше себеп бар:
- Табыс өсімі баға өсімінен артта қалып, нақты сатып алу қабілеті төмендеді;
- Орташа жалақы цифры халықтың көпшілігі үшін шынайы бейненi көрсетпейді;
- Несиелер мен тұрмыстық шығындар үлесі жоғары — табыстың көп бөлігі негізгі қажеттіліктерге кетеді;
Баға құрылымында азық-түлік, коммуналдық қызметтер мен тұрмыстық заттар сияқты күнделікті тұтыну тауарларының бағасы едәуір қымбаттады.
6. Қорытынды
Жалақы өсімі — оң көрсеткіш, алайда ол өздігінен тұрмысты жеңілдетуге жеткіліксіз. Нақты өмірде халық бұл өсімді баға өсімі, шығын құрылымы мен табыс теңсіздігімен есептесе ғана сезінеді. Қазіргі жағдай көрсетіп отырғаны — жалақының өсуі ауқымды әлеуметтік-финанстық мәселелерді шешуге жете қоймайды.
