Баланың сұрақтарына қалай жауап беру керек?

Баланың әр «неге?» деген сұрағы — оның миында жаңа байланыстар пайда болып жатқанын көрсетеді.
Ал сол сәтте ересек адамның реакциясы баланың ойлау стилін де, өзін бағалау деңгейін де қалыптастырады.

1. «Бала сұрақ қойған кезде, ол жауаптан бұрын қабылдауды күтеді»

Америкалық балалар психологы Дэниел Сигел былай дейді:

«Баланың миы алдымен байланыс орнатуды, содан кейін ғана ақпаратты қабылдайды».

Яғни бала сұрақ қойғанда:

• ең алдымен тыңдалып жатқанын сезгісі келеді;
• тек содан кейін ғана жауапты қабылдайды.

Мысал:
Бала: «Неге сен үнемі телефон қарайсың?»
Қате жауап: «Үлкендерге болады».
Дұрыс жауап:
— «Сұрағың орынды. Кейде шынымен көп қараймын. Бұл саған ұнамай ма?»

2. Әр сұраққа ұзақ түсіндіру міндет емес

Балалар психологы Людмила Петрановская:

«Баланың жасына сай берілген қысқа жауап — ең қауіпсіз әрі ең тиімді жауап».

Мысал:
Бала: «Адамдар неге өледі?»
Жауап:
— «Әр адамның өмірі бар, бір күні ол аяқталады. Бұл — табиғаттың заңы».

Артық қорқыныш тудыратын, ауыр детальдардың қажеті жоқ.

3. «Ал сен қалай ойлайсың?» — ойлауды ашатын кілт

Швейцариялық психолог Жан Пиаже баланың ойлау дамуы туралы:

«Бала дайын жауапты емес, өз ойының дұрыс екенін сезінгісі келеді».

Мысал:
Бала: «Неге аспан көк?»
Жауап:
— «Ал сен қалай ойлайсың?»
— «Білмеймін…»
— «Онда бірге ойланып көрейік».

Бұл әдіс баланы:

• өз ойын айтуға,
• қателесуден қорықпауға үйретеді.

4. Шаршаған кезде сұрақты кейінге қалдыру — қателік емес

Балалар психологы Джон Готтман:

«Эмоцияны мойындау — тәрбиенің ең күшті құралы».

Мысал:
Бала: «Неге қазір бармаймыз?»
Жауап:
— «Қазір шаршадым, бірақ сенің сұрағың маңызды. 10 минуттан кейін сөйлесеміз».

Бұл — баланың сенімін жоғалтпай, шекара қоюдың үлгісі.

5. Қиын сұрақтан қашпаңыз: бала бәрібір жауап іздейді

Психолог Альфи Кон:

«Жауапсыз қалған сұрақты бала өз қиялымен толтырады, ал ол көбіне шындықтан қорқынышты болады».

Мысал:
Бала: «Неге адамдар ұрысады?»
Жауап:
— «Кейде адамдар сезімдерін дұрыс жеткізе алмай қалады. Бұл дұрыс емес, бірақ кездесетін жағдай».

6. Баланың сұрағын күлкіге айналдыру — ішкі диалогты жабу

Балалар психологы Анна Быкова:

«Баланы ұялтқан әр жауап оның ішкі дауысын өшіреді».

Мысал:
Бала: «Мен неге басқалардан баяумын?»
Жауаптың дұрыс нұсқасы:
— «Әр адам әртүрлі қарқында дамиды. Сенің де өз күшті жақтарың бар».

7. Сұраққа жауап беру — болашақтағы қарым-қатынастың іргетасы

Психологтар бір ауыздан айтады:
балалық шақта тыңдалған бала — өскенде ашық сөйлесетін ересекке айналады.

Сіз бүгін:

• жауап берсеңіз — сенім жинайсыз;
• жауап бермесеңіз — араға үнсіздік сіңеді.

Қорытынды

Баланың сұрағы — сізге қойылған сынақ емес.
Бұл — оның сізге сеніп тұрғанының дәлелі.

Әр «неге?» — тәрбие сабағы.
Ал сол сабақ қалай өтетіні — ересекке байланысты.