Неге біз жағымсыз жаңалықтарды көбірек оқимыз?

Ғылым бұл құбылысты «негативке бейімділік» (negativity bias) деп атайды.

Ми қауіпке әрдайым дайын тұрады

Адам миы эволюция барысында ең алдымен қауіп-қатерді байқап, одан сақтануға бейімделген. Ежелгі заманда бұл тірі қалудың басты шарты болған: жыртқышты ерте байқаған адам аман қалған.

Сол механизм қазір де жұмыс істейді. Ми үшін:

• қылмыс,
• соғыс,
• апат,
• дағдарыс
• — қауіп сигналы ретінде қабылданады. Сондықтан мұндай ақпаратқа назар автоматты түрде ауады.

Жағымсыз жаңалық «пайдалы» болып көрінеді

Психологтардың айтуынша, адам жағымсыз жаңалықты оқи отырып:

• «мен дайынмын» деп сезінеді,
• өзін бақылауда ұстап отырғандай күй кешеді,
• болашақта не болуы мүмкін екенін болжауға тырысады.

Яғни ми мұны қорғану құралы ретінде қабылдайды. Психологтар да осыны айтады:

Психолог пікірі

Психолог Әйгерім Сейдазымның айтуынша, адамның жағымсыз жаңалықтарға бейім болуы — эволюциялық механизммен тікелей байланысты.

«Адам миы қауіп-қатерді ертерек байқау үшін қалыптасқан. Теріс ақпарат бізге “сақ бол” деген белгі береді. Сондықтан қылмыс, апат, жанжал сияқты жаңалықтар ми үшін маңыздырақ көрінеді. Бұл — қорқыныштан емес, өзін қорғау инстинктінен туындайтын реакция», — дейді маман.

Маманның сөзінше, жағымсыз жаңалықтарды жиі тұтыну адамның психоэмоционалдық күйіне кері әсер етуі мүмкін.

«Егер адам күн сайын тек негатив ақпаратқа назар аударса, мазасыздық артып, болашаққа деген сенім әлсірейді. Сондықтан ақпарат тұтынуда тепе-теңдік қажет: жаңалық оқығанмен, оны шектей білу — психологиялық саулықтың маңызды бөлігі», — деп түсіндіреді психолог.

Медиа мен алгоритмдердің рөлі

Әлеуметтік желілер мен жаңалық сайттарының алгоритмдері бір нәрсені жақсы біледі:
👉 негатив эмоция — көбірек реакция тудырады.

Ашу, қорқыныш, таңданыс:

• пікір жаздырады,
• бөлісуге итермелейді,
• ұзақ оқытады.

Сондықтан алгоритмдер дәл осындай контентті алға шығарады. Біз оқыған сайын — ол көбейе береді.

Жақсы жаңалық неге «әлсіз» көрінеді?

Жақсы жаңалық:

• қауіп төндірмейді,
• шұғыл реакция талап етпейді,
• эмоцияны қатты қозғабайды.

Сондықтан ми оны «кейін оқуға болады» деп шетке ысырады. Бұл — жақсы жаңалықтың нашарлығы емес, ми логикасының ерекшелігі.

 Бұл бізге қалай әсер етеді?

Жағымсыз жаңалықтарды шамадан тыс тұтыну:

• мазасыздықты арттырады,
• әлемді қауіпті етіп көрсетеді,
• үмітсіздік сезімін күшейтеді.

Ал шын мәнінде, әлем тек жаман оқиғалардан тұрмайды. Бірақ біз соны аз көреміз.

Не істеуге болады?

Мамандар мынадай қарапайым қадамдарды ұсынады:

• жаңалық оқу уақытын шектеу;
• күнді жаман жаңалықпен бастамау;
• танымдық, пайдалы контентті әдейі таңдау;
• жақсы жаңалықтарды да саналы түрде оқу.

Бұл — әлемді жасанды түрде «жақсы етіп көрсету» емес, ақпараттық тепе-теңдік сақтау.

Қорытынды

Біз жағымсыз жаңалықтарды көбірек оқимыз, өйткені:

• ми қауіпке сезімтал,
• негатив ақпаратты маңызды деп санайды,
• медиа осыны пайдаланады.

Бұл — әлсіздік емес, адам табиғаты. Бірақ ақпаратты қалай тұтынатынымыз — өз қолымызда.